Wrażenia z lotu VFR samolotem General Aviation w trybie VR, w symulatorze X-Plane 12, są bardzo zbliżone do lotu realnego. Głębia wirtualnego kokpitu, możliwość oceny odległości od obiektów na ziemi, łatwość wykonywania kręgu (trzeci zakręt z ruchem głowy sprawdzającym kąt 45 stopni do progu pasa), naturalne fazy lądowania, przekładają się na olbrzymią immersję w stosunku do monitorowej wersji 2D. Pozytywne zmiany w najnowszych betach X-Plane 12 (szczególnie w wydajności, oddaniu oświetlenia, warunków pogodowych i implementacji VR), wysokie rozdzielczości nowych zestawów gogli VR i wykorzystanie mnożnika rozdzielczości 1.5, wreszcie pozwalają na poważne potraktowanie VR w symulacji lotu.

Poniżej mój zestaw do najwierniejszego oddania General Aviation w domowej symulacji lotów VFR, wraz z cenami oprogramowania:

Zestaw niezbędny

	Symulator X-Plane 12 zamiast Microsoft Flight Simulator 2024 – głównie z powodu realnego oddania fizyki lotu oraz płynności symulacji. Piloci świata realnego zdecydowanie częściej korzystają z tego symulatora, niż z serii MS FS. Koszt: 79.99 USD.
	Gogle VR – używam zestawu o najlepszym stosunku jakości do ceny, czyli Meta Quest 3, ale mogą być to dowolne gogle działające w trybie PCVR. Do Questa warto dodać wygodny pasek BOBOVR, który znacznie wydłuży komfortowy czas lotu w VR.
	Subskrypcja sieci PilotEdge na początek w tańszym planie: Los Angeles Center only. Koszt: 19.95 USD miesięcznie.
	Silnik pogodowy Active Sky XP 12 jest niezbędnym dodatkiem do realistycznego odwzorowywania aktualnych warunków pogodowych w symulatorze X-Plane 12. Koszt: 39.63 USD. Korzystając z realnej pogody w danym miejscu świata możemy używać dodatkowych aplikacji pogodowych oraz w sieci PilotEdge korzystać z właściwych liter kodu informacji ATIS.
	Sceneria ORBX TrueEarth US Southern California pokrywająca większość obszaru z zamówionego wcześniej planu PilotEdge, w tym również szkolenia na rating VFR CAT. Jest to sceneria fotograficzna wraz z obiektami 3D, dzięki czemu wygląd symulatora zbliży się do serii MS FS. Koszt wersji wersji SD to 32.27 USD.
	Samolot Cessna 172SP Skyhawk domyślnie zawarty w symulatorze X-Plane oraz płatny dodatek Reality Expansion Pack przeznaczony dla tego samolotu, który dodaje szereg elementów urealniających i niesamowicie zgodny z rzeczywistym model lotu. Cessna wraz z tym dodatkiem, działa bardzo płynnie wirtualnej rzeczywistości. Koszt: 19.99 USD.
	Joystick, przepustnica i orczyk – pełna immersja jest osiągana, gdy pozycje tych kontrolerów są zgodne w przestrzeni realnej, jak i w przestrzeni VR. Rozwiązanie pozwala na naturalny chwyt przy czasowym korzystaniu z kontrolera gogli do operowania innymi przełącznikami i gałkami w wirtualnym kokpicie VR. W X-Plane wystarczy wtedy używanie jednego, prawego kontrolera dołączanego do gogli.
	Plugin XPRealistic v2 symuluje różne reakcje samolotu na warunki lotu, takie jak turbulencje, zmiany prędkości, lądowanie, start, zakręty. Dodaje drgania kabiny, realistyczne odgłosy otoczenia oraz reakcje pilota na przeciążenia – koszt 34.99 USD.
	Plugin AviTab pozwala na operowanie wirtualnym tabletem wewnątrz trybu VR – to dodatkowe mapy, dokumenty PDF, informacje o lotniskach i możliwość robienia odręcznych notatek bezpośrednio na tablecie. Niektóre samoloty posiadają integrację 3D z tym pluginem. Plugin bezpłatny.
	Plugin VR Tools pozwala na dowolne, płynne i wizualne ustawienie pozycji głowy pilota (hotspotów) w przestrzeni 3D VR, co jest bardzo istotne, ponieważ czasami domyślne pozycje nie są zgodne z naszymi preferencjami. Pozwala też na płynne przechodzenie między pozycjami w samolocie oraz na wyświetlanie i edytowanie plików tekstowych w VR. Plugin bezpłatny.
	Dwie karty dźwiękowe, głośniki i słuchawki z mikrofonem, czyli dźwięk silników samolotu i otoczenia płynący z głośników, a komunikacja z kontrolą lotów odbywająca się w słuchawkach ze zintegrowanym mikrofonem. To wszystko dzięki możliwości wybrania niezależnego od symulatora źródła dźwięku w pluginie PilotEdge. Dodatkowo w lotach offline (lub poza zakresem sieci PilotEdge) silnik pogodowy Active Sky XP 12 pozwala na wykorzystanie częstotliwości 122.00 MHz do odsłuchu ATIS, które Active Sky generuje dźwiękowo dla najbliższego nam lotniska. Ta funkcjonalość dostępna jest również z wyborem oddzielnego źródła dźwięku (czyli ponownie realistycznie – słuchawek).

---

Zestaw opcjonalny

	Plugin XPersistence zapamiętuje stan naszego samolotu i przywraca go przy ponownym wczytaniu modelu. DataRefy do zapamiętania definiujemy w pliku konfiguracyjnym – u mnie plugin zapisuje stan paliwa w poszczególnych zbiornikach oraz ostatnio wybierane częstotliwości. Plugin bezpłatny.
	Plugin HeadLamp-XP aktywuje latarkę czołową (białe lub czerwone światło) w trybie VR. Możliwa zmiana promienia światła latarki oraz kąt padania światła. Plugin przydatny w nocnych lotach VFR i podczas nocnego uruchamiania samolotu. Plugin bezpłatny.
	Plugin EZ Pushback symuluje manewrowanie samolotem GA za śmigło (przepychanie wstecz i naprzód), oczywiście już po wyłączeniu silników. Plugin bezpłatny.
	Plugin X-Bookmark zapamiętuje ostatnią pozycję samolotu, datę i czas, które miały miejsce przed opuszczeniem symulatora. Po uruchomieniu X-Plane, wybierając samolot wczytywana jest dokładnie ta ostatnia sytuacja bez względu na to, jakie miejsce docelowe wybraliśmy. Plugin bezpłatny.
	gpx2fms to konwerter dostępny we wpisie na moim blogu, pozwalający na zamianę pliku GPX wyeksportowanego z serwisu SkyVector lub lecimy.org na format zgodny z GPS X-Plane.
	Plugin FlyWithLua NG XP12 jest wymagany przez kolejne, poniższe pluginy, pisane w języku LUA. Plugin bezpłatny.
	Plugin LUA ARCAL symuluje lotniczą radiową kontrolę oświetlenia lotniskowego (ARCAL/PCL) w Ameryce Północnej, Australii i Nowej Zelandii. Więcej informacji o tym bezpłatnym pluginie w tekście poniżej.
	Plugin LUA ManualRefuelGA pozwala na tankowanie samolotu wewnątrz wirtualnego kokpitu VR, na żywo wyświelając zmiany w paliwomierzach samolotu, symulując naturalny przepływ paliwa wraz z dźwiękiem tankowania. Tankowanie każdego ze zbiorników sterowane jest oddzielnie przełącznikiem zbiorników paliwa w samolocie. Współpracuje z pluginem XPersistence. Plugin bezpłatny.
	Plugin Xchecklist wyświetla w przestrzeni VR checklistę samolotu i pozwala na odznaczanie na niej kolejno wykonywanych kroków. Przy dobrze przygotowanych checklistach (z DataRef-ami) wykonanie kolejnego kroku powoduje automatyczne zaznaczenie go na checkliście. Plugin bezpłatny.
	Zgodny z rzeczywistością lokalny czas lotu, czyli zaznaczenie checkboxu Track real-world date & time. W dziennych lotach VFR należy wtedy uwzględniać czas wschodu i zachodu słońca. UWAGA: X-Plane 12 nie posiada dokładnej siatki stref czasowych i w niektórych przypadkach należy ręcznie przestawić local time o godzinę (po wcześniejszej weryfikacji czasu w danym miejscu).

Przykładowy lot z całym zestawem

W X-Plane 12 wybieram samolot, dowolne lotnisko na świecie i rozpoczynam wczytywanie. Dzięki pluginowi X-Bookmark samolot jednak wczytuje się tam, gdzie zostawiłem go w poprzedniej sesji X-Plane – w granicach scenerii ORBX TrueEarth US Southern California SD, na tych samych współrzędnych, w tym samym dniu, godzinie i w tej samej pozycji – na trawie tuż przed hangarem. Ustawiam więc czas zgodny z realnym i łączę się z siecią PilotEdge – od tej pory nie mam do czynienia z opcjami X-Plane 12, ani nie podglądam realnego otoczenia – wszystko ma miejsce wyłącznie w przestrzeni VR (mam podpięte przyciski joysticka pod aktywacje poszczególnych pluginów), dzięki czemu nie psuję immersji.

Dzięki Active Sky XP 12 pracującemu w tle, warunki pogodowe powoli i płynnie stają się zgodne z rzeczywistością. Dzięki pluginowi XPersistence mój samolot posiada w zbiornikach tyle samo paliwa, co pod koniec ostatniego lotu. Postanawiam go zatankować, słyszę dźwięk pracy pompy i widzę powoli, płynnie posuwającą się do góry wskazówkę paliwomierza prawego zbiornika. Przełącznik zbiorników paliwa obracam wskazując kolejny, pusty zbiornik i jego również tankuję, tylko tym razem nieco mniej, aby uwzględnić również wagę pilota (która nie jest niska ;) . Samolot stoi przodem do hangaru, więc wychodzę, chytam samolot za śmigło i popycham nieco do tyłu i w lewo (dzięki pluginowi EZ Pushback). Wracam do kabiny, słońce powoli zachodzi, rozświetlam więc latarką czołową kokpit (dzięki pluginowi HeadLamp-XP), by lepiej widzieć pulpit. Dzięki pluginowi Xchecklist wykonuję checklistę samolotu – poszczególne opcje same zaznaczają się tuż po ich wykonaniu, dzięki DataRefom dobrze przygotowanej checklisty.

Odsłuchuję ATIS PilotEdge i ustawiam przyrządy oraz nawigację. Trasę GPS wczytuję z planu lotu zapisanego wcześniej w serwisie SkyVector, a teraz dostępną jako plik FMS, czyli w formacie GPSa X-Plane, dzięki wpisowi na moim blogu. Przez słuchawki i mikrofon w słuchawkach komunikuję się z ATC. Niezbędne informacje zapisuję bezpośrednio na tablecie AviTab pisząc kontrolerem gogli VR po ekranie tabletu. Do informacji tekstowych, z wcześniejszego przygotowania do lotu, mam dostęp dzięki pluginowi VR Tools. Uruchamiam silnik i grzeję go – dźwięki silnika dochodzą z głośnika, w słuchawkach słyszę tylko czysty głos innych pilotów oraz ATC.

W przestrzeni VR poprawiam pozycję głowy i oczu nieco wyżej nad maską, ponownie dzięki pluginowi VR Tools. Rozpoczynam kołowanie do pasa i z głośników dochodzą teraz naturalne odgłosy kołowania, dzięki pluginowi XPRealistic v2. Kołuję orczykiem, sterami kompensując wiatr. Niestety wyłączone jest oświetlenie pasa, więc jeszcze przed progiem przełączam się na częstotliwość CTAF i siedmiokrotnie naciskam i puszczam przycisk nadawania – światła magicznie rozświetlają pas. Jest to system Aircraft Radio Control of Aerodrome Lighting, który jest dostępny na dużej liczbie lotnisk Stanów Zjednoczonych, a wiernie symulowany przez plugin LUA ARCAL. Do startu nie potrzebuję tak silnego oświetlenia więc ponownie naciskam przycisk nadawania, tym razem już tylko trzy razy i światła pasa ściemniają się do najniższej mocy, ale oczywiście nadal są doskonale widoczne (dostępne są trzy poziomy jasności oświetlenia pasa).

Startuję, ponownie głośne i zgodne z rzeczywistością udźwiękowienie XPRealistic v2. Sceneria ORBX TrueEarth US Southern California w połączeniu z oddaniem pogody tuż po zachodzie słońca, prezentuje się niesamowicie (nie odbiega od tych znanych z Microsoft Flight Simulator, a jest dostępna całkowicie w trybie offline). Na wznoszeniu przełączam tablet AviTab na szczegółową mapę VFR. Lot i komunikacja przebiegają bez problemów. Na tablecie AviTab wczytuję dokumenty PDF lotniska docelowego i znajduję odpowiednie częstotliwości. Przełączam się na częstotliwość COMM, bo w danych lotniska tym razem właśnie ta częstotliwość odpowiada za kontrolę świateł pasa w systemie ARCAL – światła się rozświetlają i bezpiecznie ląduję. Wyrównanie, wytrzymanie, przyziemienie i dobieg, dzięki VR i fizyce X-Plane 12, są cholernie realistyczne. Kołuję do hangaru i po wykonaniu ostatnich kroków checklisty obracam samolot trzymając za śmigło, aby tym razem pozostawić go w poprawnej pozycji przed kolejnym lotem.

W ten sposób można wykonać cały Rating CAT, ponieważ lotnisko startu kolejnego scenariusza ratingu, to równocześnie lotnisko lądowania poprzedniego scenariusza.

Uwaga: wspomniana sceneria ORBX przeznaczona jest dla X-Plane 11, ale po jej instalacji w bezpłatnej wersji demo tego symulatora, można ją po prostu przenieść do X-Plane 12 – działa z nim bez żadnych problemów i prezentuje się dużo lepiej, niż w wersji 11 tego symulatora. Dlaczego wersja SD, a nie HD? Ponieważ w VR tworzone są dwa niezależne obrazy dla każdego oka oddzielnie, a sceneria HD jest dużo bardziej wymagająca. Dla mnie priorytetem jest symulacja lotu VFR w 60 fps, dopiero wtedy fazy lądowania przebiegają zgodnie z rzeczywistością.
Trasy wykreślane w SkyVector można skonwertować do formatu obsługiwanego przez GPS zawarty w X-Plane 12 za pomocą narzędzia dostępnego we wpisie na moim blogu.

PilotEdge w szczegółach

PilotEdge to sieć symulacji lotniczej, która oferuje realistyczne usługi kontroli ruchu lotniczego (ATC) dla symulatorów lotu. Jest środowiskiem online, w którym można symulować loty samolotami, podczas gdy prawdziwi ludzie obsługują kontrolę lotów, komunikując się głosowo z wirtualnymi pilotami poprzez wirtualne radio (za pomocą mikrofonu i słuchawek).
Pilot wykonując lot w symulatorze, łączy się z siecią PilotEdge, a kontrolerzy ruchu lotniczego kierują go, tak jak ma to miejsce w rzeczywistości, wymieniając informacje potrzebne do wykonania bezpiecznego lotu. PilotEdge przypomina sieć VATSIM, ale jest siecią komercyjną, czyli płatną usługą, nastawioną na ścisły realizm – zgodną z realnymi procedurami VFR, jak i IFR. Oznacza to, że podczas korzystania z sieci należy używać rzeczywistych, aktualnych map i dokumentów oraz zgodnych z tą dokumentacją częstotliwości wirtualnego radia.

PilotEdge jest siecią w 100% głosową (bez tekstu), a ATC jest dostarczane na całym obszarze od 17:00 do 8:00 (w Polsce), 7 dni w tygodniu na wszystkich pozycjach: Ground, Delivery, Departure, Tower, Approach i Center. Nie jest symulowany jedynie Flight Service Station (FSS –  odpowiednik FIS), pilot sam musi dbać o separację z innymi statkami powietrznymi w locie VFR i rozgłaszać oraz monitorować częstotliwość CTAF.

W sieci PilotEdge symulowany jest ATIS (na wszystkich lotniskach, które go posiadają w rzeczywistości), NOTAM, kanał Guard 121.50 MHz, komunikacja właściwa dla lotnisk wojskowych oraz współpraca w załodze wieloosobowej, czyli możliwa jest współpraca dwóch pilotów porozumiewających się ze sobą przez wirtualny interkom, którzy są widoczni w sieci jako jedna maszyna. Symulowana jest nawet możliwość kontaktowania się z ATC przez telefon.

PilotEdge oferuje ruch samolotów AI, dzięki czemu w powietrzu nie czujemy się sami, nawet jeżeli w pobliżu brak innego wirtualnego pilota. Obszary działania sieci są obsługiwane przez mały zespół ludzi, który równocześnie pokrywa setki pozycji kontroli, przełączając się pomiędzy poszczególnymi stanowiskami. Ponieważ sieć służy celom szkoleniowym, pilot może wybrać opcję pozostania anonimowym, dzięki czemu w sieci nie wyświetla się jego imię i nazwisko.

Poniżej film z kanału RealSimGear, który w skrócie pokazuje czym jest PilotEdge oraz w jaki sposób skonfigurować X-Plane do współpracy z siecią:

Zasięg ATC

Sieć działa na stałym, wirtualnym obszarze 50% Stanów Zjednoczonych. W granicach tego obszaru znajduje się około 2850 lotnisk publicznych. W początkowym okresie interesujący będzie tylko region Los Angeles Center, co jest związane z niższą opłatą miesięczną przy pełnym pokryciu zasięgiem szkolenia na rating CAT.

Zielony obszar: pokrycie Los Angeles Center.
Żółty obszar: zakres droższego planu Western Expansion

Na tej stronie można posłuchać archiwalnych nagrań kontrolerów i wirtualnych pilotów, w sieci PilotEdge, na różnych pozycjach z możliwością wyboru daty nagrania. Pliki audio nie zawierają przerw między poszczególnymi transmisjami. Tutaj można pobrać program PilotEdge Receiver, który pozwala na odsłuchiwanie całej komunikacji na żywo, ponownie na wszystkich dostępnych pozycjach.

CAT Rating i I-Rating

To dwa szkolenia (VFR i IFR) na uprawnienia, które pozwalają na śledzenie swoich postępów w komunikacji, ponieważ podczas wykonywania każdego z etapów poszczególnych ratingów jesteśmy oceniani przez kontrolę lotów.

Dla każdego z ratingów został stworzony tutorial video, który pozwala na zapoznanie się z poszczególnymi lotami przed ich wykonaniem w sieci. Poniżej pierwszy z tych filmów:

Podsumowanie

Dla zwiększenia realizmu obsługi samolotów można skorzystać z bezpłatnego serwisu FSEconomy, który dodaje ekonomię do symulacji (za którą nie każdy przepada), ale wymaga również dbałości o wyposażenie samolotu, przeglądy, resurs silnika, płatowca, napraw samolotu, zarządzania paliwem itp. FSEconomy można dodatkowo zintegrować z Reality Expansion Pack (19.99 USD) dostępnym dla niektórych popularnych samolotów. Wtedy jednak należy zrezygnować z dodatku XPRealistic v2, ponieważ oba dodatki wchodzą w konflikt przy obsłudze modelu lotu.

W realu mam wylatane kilkaset godzin na samolotach GA i wrażenia z lotu w trybie VR oceniam jako bardzo zbliżone. Oczywiście nic nie odda naszej obecności w kabinie podczas realnego lotu i emocji, które temu towarzyszą, ale wszystko inne już dzisiaj zapewnia proponowany przeze mnie powyższy zestaw.